Χώρος διαλόγου για τις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Σπουδές

DH t(r)ip της Παρασκευής_35 | Ξαναγράφοντας την ιστορία της λογοτεχνίας

Πώς να μη διαβάσεις ένα μυθιστόρημα. Η «εξ αποστάσεως ανάγνωση» (distant reading)
Μπορεί να αναλύσει κανείς λογοτεχνικά κείμενα χωρίς καν να τα διαβάσει; Να οδηγηθεί σε συμπεράσματα που αφορούν αφηγηματικές δομές και λογοτεχνικά μοτίβα χωρίς να καταφύγει στην παραδοσιακή μέθοδο της εκ του σύνεγγυς ανάγνωσης (close reading); Ναι, απαντά ο Franco Moretti, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, εισηγητής της μεθόδου της μη ανάγνωσης ή εξ αποστάσεως ανάγνωσης (distant reading). Η εν λόγω μέθοδος, η οποία προϋποθέτει τη χρήση αλγορίθμων, στατιστικών εργαλείων και προγραμμάτων, αναπτύσσει ποσοτικές μεθόδους για να διαχειριστεί μεγάλο όγκο δεδομένων που παρέχεται από ψηφιοποιημένα λογοτεχνικά έργα, αποτυπώνοντας τα αποτελέσματα υπό μορφή γραφημάτων και δέντρων. Η εξ αποστάσεως ανάγνωση έχει τη δυνατότητα να αποκαλύψει μοτίβα και αφηγηματικές τάσεις σε σώματα λογοτεχνικών κειμένων που δεν μπορεί να εντοπίσει η ανάγνωση η οποία επικεντρώνεται αποκλειστικά στη λέξη προς λέξη ανάγνωση του κειμένου.

Η επεξεργασία τεράστιων σωμάτων κειμένων μέσω του υπολογιστή και η αποτύπωση των αποτελεσμάτων της με γραφήματα μπορεί να αλλάξουν την εικόνα που έχουμε για το έργο ενός συγγραφέα ή ακόμα και για μια ολόκληρη εποχή. Αν και υπάρχει αντίλογος από την παραδοσιακή λογοτεχνική κριτική για τη συγκεκριμένη μέθοδο, ένα γεγονός παραμένει αδιαμφισβήτητο: η ψηφιοποίηση τεράστιων σωμάτων λογοτεχνικών κειμένων έχει αλλάξει άρδην τις πρακτικές στη μελέτη της λογοτεχνίας.

Franco Moretti και Stanford Literary Lab
Η βασική ιδέα της μεθόδου της εξ αποστάσεως ανάγνωσης στηρίζεται στο γεγονός ότι είναι ανθρωπίνως αδύνατο να διαβαστεί και να αναλυθεί εις βάθος ο τεράστιος όγκος της εκδοτικής παραγωγής ανά τους αιώνες. Ακόμα και αν ο μελετητής περιοριστεί στον λογοτεχνικό κανόνα, θα πρέπει να εξαιρέσει χιλιάδες άλλα έργα που δεν ανήκουν σε αυτόν. Αυτό όμως που είναι ανθρωπίνως αδύνατο, να επεξεργαστεί δηλαδή κανείς και να αναλύσει εις βάθος έναν τόσο μεγάλο όγκο πληροφορίας, είναι δυνατό για τον υπολογιστή. Με αυτό το σκεπτικό ίδρυσε ο Franco Moretti to 2010, από κοινού με τον Matthew Jockers, το Stanford Literary Lab, ένα ερευνητικό εργαστήριο στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, το οποίο εφαρμόζει υπολογιστικές/ποσοτικές μεθόδους στην ανάλυση της λογοτεχνίας. Τα αποτελέσματα της έρευνας που διεξάγεται στο Lab δημοσιεύονται ως Pamphlets του Literary Lab. To εν λόγω εργαστήριο αποτελεί ένα από τα πλέον πρωτοπόρα ερευνητικά κέντρα που προάγουν την υπολογιστική λογοτεχνική κριτική.

Η ιστορία της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας «εξ αποστάσεως»
Η Ευρωπαϊκή Συνεργασία στην Επιστήμη και στην Τεχνολογία (COST) είναι ένας χρηματοδοτούμενος από την Ευρωπαϊκή Ένωση οργανισμός για τη δημιουργία ερευνητικών δικτύων, που ονομάζονται COST Actions.
Ένα από τα δίκτυα αυτά είναι το Distant Reading for European Literary History (COST Action CA16204).  Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα δίκτυο ερευνητών το οποίο θα αναπτύξει τις μεθόδους που είναι αναγκαίες για να αλλάξει ο τρόπος που γράφεται η ιστορία της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Σκοπός της Δράσης, η οποία βασίζεται στο πρότυπο της εξ αποστάσεως ανάγνωσης (distant reading), είναι να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη υπολογιστικών μεθόδων για την ανάλυση λογοτεχνικών κειμένων σε τουλάχιστον 10 ευρωπαϊκές γλώσσες. Αναδεικνύοντας δομές και εξελικτικά μοτίβα στην ευρωπαϊκή λογοτεχνική παράδοση, η Δράση θα ενισχύσει τη δημιουργία μιας ευρύτερης και περιεκτικότερης ευρωπαϊκής λογοτεχνικής ιστορίας, η οποία θα αναδείξει την ευρωπαϊκή πολιτιστική ταυτότητα. Για τον σκοπό αυτό, θα συγκροτηθεί μια πολύγλωσση συλλογή κειμένων ευρωπαϊκής λογοτεχνίας (European Literary Text Collection – ELTeC), η οποία μέχρι στιγμής περιλαμβάνει 2.500 μυθιστορήματα σε τουλάχιστον 10 ευρωπαϊκές γλώσσες. Το σώμα αυτό θα επιτρέψει την εφαρμογή και ανάπτυξη υπολογιστικών μεθόδων κειμενικής ανάλυσης, οι οποίες ενδέχεται να οδηγήσουν σε αναθεώρηση βασικών εννοιών και παραδοχών στη λογοτεχνική θεωρία και ιστορία. Επιπλέον η Δράση θα συνεισφέρει στην ανάπτυξη και διάχυση μεθόδων, καλών πρακτικών, προτύπων και εργαλείων σχετικών με την έρευνα που εφαρμόζει τη μέθοδο της εξ αποστάσεως ανάγνωσης.

Συνεργάτες: Πατρίτσια Καλαφατά
Επιμέλεια: Γεράσιμος Χρυσοβιτσάνος

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.